Rajaram Maharaj Information in Marathi: छत्रपती राजाराम महाराज – सहनशक्तीचा विजय

📌 छत्रपती राजाराम महाराज – थोडक्यात

कोसळण्याच्या उंबरठ्यावर आलेलं स्वराज्य

राजाराम महाराजांचा जन्म २४ फेब्रुवारी १६७० रोजी शिवपत्नी सोयराबाईंच्या पोटी राजगडावर झाला. ११ मार्च १६८९ रोजी छत्रपती संभाजी महाराजांची निर्घृण हत्या करण्यात आली आणि संपूर्ण मराठी स्वराज्य हादरलं. अशा वेळी शिवाजी महाराजांनी घडवलेले सहकारी पुढे आले — रामचंद्रपंत अमात्य, संताजी घोरपडे, धनाजी जाधव, शंकराजी नारायण आणि प्रल्हाद निराजी. या मंडळींनी राजाराम महाराजांचा राज्याभिषेक केला. नेतृत्व स्वीकारताना त्यांचं वय अवघं एकोणीस वर्षे होतं.

रायगड सोडून जिंजीपर्यंतचा प्रवास

मोगल आक्रमणाच्या दबावामुळे रायगड सोडणं भाग पडलं. नोव्हेंबर १६८९ च्या पहिल्या आठवड्यात ते जिंजीला पोहोचले आणि मराठ्यांनी जिंजीलाच राजधानी केली. तिथे असलेला तीन लक्ष होनांचा खजिना ताब्यात घेतला. जिंजीत राजदरबार भरवून त्यांनी रामचंद्रपंत अमात्यांना ‘हुकमतपन्हा’ हा किताब दिला आणि संताजी व धनाजी यांची सेनापतीपदी नियुक्ती केली. शंकराजी नारायण, नेमाजी शिंदे आणि हनुमंतराव घोरपडे या विश्वासू माणसांना बरोबर घेऊन राज्यकारभार चालवला.

आठ वर्षांचा वेढा आणि राजनैतिक चातुर्य

जिंजी जिंकण्याची जबाबदारी झुल्फिकारखानावर होती. त्याने किल्ल्याला दिलेला वेढा सलग आठ वर्षे चालला — आणि तेवढा काळ राजाराम महाराजांनी अधूनमधून तहाची बोलणी करत त्याला झुलवत ठेवलं. झुल्फिकारखानाला गोवळकोंड्याचं राज्य मिळवण्याची सुप्त महत्त्वाकांक्षा होती; ‘तुला गोवळकोंडा मिळवून देतो’ असं सांगत महाराजांनी सात-आठ वर्षं काढली. पुढे त्यांनी औरंगजेबाचा पुत्र कामबक्ष याला थेट पत्र लिहून ‘तुला दिल्लीच्या तख्तावर बसवितो’ असं अमिष दाखवलं आणि मोगल सैन्यात मोठा गोंधळ निर्माण झाला.

मोगलांकडे प्रचंड साधनसामग्री होती, मराठ्यांकडे अफाट सहनशक्ती — आणि शेवटी सहनशक्तीने साधनसामग्रीवर विजय मिळवला.

संताजी–धनाजी आणि मैदानातल्या लढाया

त्यांच्या नेतृत्वाखाली तीस ते पस्तीस हजार मराठा सैन्य जमा झालं; ते संताजी व धनाजी यांच्यात विभागून पुन्हा मोगलांविरुद्ध लढा सुरू झाला. साताऱ्याचा अजिंक्यतारा जिंकण्याच्या प्रयत्नात असलेल्या रुस्तुमखानाची कुमक कमी असल्याची संधी ओळखून महाराजांनी दोघांना पाठवलं आणि २५ जानेवारी १६९० रोजी मराठ्यांनी त्याचा पराभव केला — चार हजार घोडी मिळाली आणि एक लक्ष होन दंड वसूल झाला. संताजी-धनाजींनी कासीमखान, अलीमर्दानखान, इस्माईलखान, खानजादाखान व हिम्मतखान यांचा पराभव केला.

खरं योगदान – सत्तेचं विकेंद्रीकरण

सत्तावीस वर्षांच्या युद्धजन्य परिस्थितीने प्रजेचं कंबरडं मोडलं होतं; दहा-वीस पैसे शेर मिळणारं धान्य एक ते दोन रुपये शेर दराने विकलं जात होतं. या काळात रामचंद्रपंत अमात्यांनी सैनिकांच्या कुटुंबांना विशाळगडाच्या परिसरात व कोकणात सुरक्षित ठेवलं. महाराजांनी लोक टिकवण्यासाठी नवीन वतनं दिली, सरदारांना सरंजाम व जहागिऱ्या दिल्या आणि सेनापतींना ‘वजारतमाब’, ‘हिम्मतबहादुर’ असे किताब दिले. सत्तेचं हे विकेंद्रीकरण हेच त्यांचं सर्वात मोठं योगदान ठरलं.

Chhatrapati Rajaram Maharaj Information in Marathi (English Summary)

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

समारोप

राजाराम महाराजांचा मृत्यू २ मार्च १७०० रोजी सिंहगडावर झाला आणि वऱ्हाड-खानदेश-माळव्यावरच्या हल्ल्यांची त्यांची योजना अपुरी राहिली. पण त्यांनी उभी केलेली रचना पुढे टिकली. एकवटलेली सत्ता कोसळते आणि वाटून दिलेली सत्ता तगते — हा धडा त्यांच्या कारकिर्दीने इतिहासात कायमचा नोंदवला.