---
title: "Ovary Information in Marathi"
url: https://www.majhimauli.com/ovary-andashay-information-in-marathi/
type: post
date: 2026-07-15
modified: 2026-08-15
markdown_url: https://www.majhimauli.com/ovary-andashay-information-in-marathi.md
author: "bhairibhavanitech"
---

# Ovary Information in Marathi

शरीरातील सर्वांत लहान अवयवांपैकी एक, पण जबाबदारी सर्वांत मोठ्यांपैकी. ओटीपोटात डाव्या-उजव्या बाजूला बसलेल्या, बदामाएवढ्या दोन ग्रंथी दर महिन्याला एक अंड सोडतात, दोन महत्त्वाची संप्रेरकं तयार करतात आणि पौगंडावस्थेपासून रजोनिवृत्तीपर्यंतचं संपूर्ण चक्र सांभाळतात. या ग्रंथी म्हणजे **अंडाशय (Ovary)** – ज्यांना अंडकोश, बीजांडकोश किंवा बीजांडाशय अशीही नावं आहेत.









एका दृष्टिक्षेपात





मराठी नावे
अंडाशय, अंडकोश, बीजांडकोश, बीजांडाशय



संख्या
दोन – उदरगुहेत उजव्या व डाव्या बाजूला प्रत्येकी एक



आकार
बदामासारखा फुगीर व लांबटगोल



मोजमाप
लांबी **३ सेंमी.**, रुंदी **१.५ सेंमी.**, जाडी **१ सेंमी.**



रंग
भुरकट गुलाबी



पुरुषातील समकक्ष
वृषण – स्थान, रचना व कार्याच्या दृष्टीने



मुख्य भाग
बाह्यक आणि मध्यक



संप्रेरके
इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन








## 



## जागा, आकार आणि आधार


अंडाशयाचा बाह्यभाग सुरुवातीला गुळगुळीत असतो; पण अंडनिर्मिती सुरू झाल्यावर तो सुरकुतलेला, खडबडीत आणि पुटकुळ्या असल्यासारखा दिसू लागतो – म्हणजे प्रत्येक अंडमोचनाची खूण त्या पृष्ठभागावर उमटत जाते. भ्रूणावस्थेत ही अंडाशये कटिभागात वृक्काजवळ असतात आणि नंतर हळूहळू खाली सरकत उदरगुहेत स्थिरावतात. त्यांच्या खाली दोन अंडवाहिन्या व एक गर्भाशय असतं; प्रत्येक अंडवाहिनीचं टोक झालरीसारखं व नरसाळ्याच्या आकाराचं असतं. अंडाशयाला **निलंबी बंध** नावाची पर्युदराची दुहेरी घडी चिकटलेली असते – याच घडीच्या दोन थरांतून रक्तवाहिन्या, लसीकावाहिन्या व चेतातंतू आत-बाहेर जातात.




## अंड तयार होऊन बाहेर पडेपर्यंतचा प्रवास



 
- 🔴 **बाह्यकात सुरुवात:** अंडाशयाच्या बाह्यकातील घनाकार पेशींपासून **अंडपुटकांची** निर्मिती होते.
 
- 🔵 **मध्यकाकडे प्रवास:** ही अंडपुटकं विकसित होत मध्यकात येतात आणि तिथे अंड परिपक्व होतं.
 
- 🟢 **अंडमोचन:** परिपक्व अंड अंडाशयाच्या बाह्यस्तराचा भेद करून बाहेर पडतं – याला **अंडमोचन** म्हणतात.
 
- 🟠 **फॅलोपी नलिकेतून पुढे:** बाहेर पडलेलं अंड अंडवाहिनीच्या (फॅलोपी नलिकेच्या) झालरयुक्त टोकातून गर्भाशयाकडे मार्गस्थ होतं.
 
- 🟣 **पीतपिंडाची निर्मिती:** मागे उरलेल्या अंडपुटकाच्या भागापासून **पीतपिंड** तयार होतो, जो पुढील टप्प्यासाठी आवश्यक संप्रेरकं पुरवतो.
 
- 🟡 **फलन न झाल्यास:** अंड फलित झालं नाही, तर ते मासिक ऋतुचक्राच्या ऋतुस्रावाबरोबर विसर्जित होतं.



## इस्ट्रोजेन व प्रोजेस्टेरॉन – दोन संप्रेरकं, अनेक कामं


अंडाशय केवळ अंड तयार करत नाही; ते एक **अंतःस्रावी ग्रंथी**ही आहे. इथे तयार होणाऱ्या इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन या संप्रेरकांमुळे जननेंद्रियांची वाढ व नियंत्रण, ऋतुचक्राचं नियमन, लैंगिक गौणलक्षणांचा विकास, स्तनांची वाढ, गर्भाचं पोषण आणि गर्भावस्थेतील शारीरिक बदल ही कामं घडून येतात. मात्र या ग्रंथीवरही एक वरिष्ठ नियंत्रक असतो – मेंदूतील **पीयूषिका ग्रंथी**. तिच्यात तयार होणारी अनेक संप्रेरकं अंडाशयाचं कामकाज नियंत्रित करतात. रजोनिवृत्तीनंतर अंडनिर्मिती थांबते आणि अंडाशयाचा आकारही लहान होत जातो.







कार्य
कशामुळे घडतं





स्त्रीबीज (अंड) निर्मिती
बाह्यकातील अंडपुटकांचा विकास



ऋतुचक्राचे नियमन
इस्ट्रोजेन + प्रोजेस्टेरॉन



लैंगिक गौणलक्षणे व स्तनवाढ
इस्ट्रोजेन



गर्भाचे पोषण व गर्भावस्थेतील बदल
प्रोजेस्टेरॉन व पीतपिंड



अंडाशयावरील नियंत्रण
पीयूषिका ग्रंथीची संप्रेरके







**⚠️ महत्त्वाची सूचना**
हा लेख केवळ सामान्य शैक्षणिक माहितीसाठी आहे. ओटीपोटात दुखणे, अनियमित पाळी, गर्भधारणेतील अडचणी किंवा अंडाशयाशी संबंधित कोणतीही तक्रार असल्यास स्वतःहून निदान न करता स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.



## Ovary Information in Marathi (English Summary)



The **ovary** is the female gland in which ova (eggs) are produced. A woman has two ovaries, one on each side of the pelvic cavity, corresponding to the testes in males. Each is almond-shaped, greyish-pink, about **3 cm long, 1.5 cm wide and 1 cm thick**; the surface is smooth at first and becomes wrinkled once ovulation begins. A double peritoneal fold, the suspensory ligament, carries blood vessels, lymph vessels and nerves in and out. The ovary has a *cortex*, where follicles form, and a *medulla*, where the ovum matures before **ovulation**; the egg then travels through the fimbriated end of the fallopian tube to the uterus, while the remaining follicle becomes the corpus luteum. The ovaries secrete **oestrogen and progesterone**, which govern reproductive growth, the menstrual cycle, secondary sexual characteristics, breast development and pregnancy changes, and are themselves controlled by pituitary hormones. After menopause the ovaries shrink in size.







## 📚 हे सुद्धा नक्की वाचा



 
- [हृदय – रचना आणि कार्य](https://www.majhimauli.com/hriday-heart-information-in-marathi/)
 
- [स्वादुपिंड (Pancreas) – माहिती](https://www.majhimauli.com/swadupind-pancreas-information-in-marathi/)
 
- [यकृत (Liver) – रचना, कार्य आणि आरोग्य](https://www.majhimauli.com/yakrut-liver-information-in-marathi/)
 
- [फिजिओथेरपी – शारीरिक उपचारपद्धती](https://www.majhimauli.com/physiotherapy-information-in-marathi/)
 
- [लैंगिक शिक्षण – संपूर्ण माहिती](https://www.majhimauli.com/laingik-shikshan-sex-education-information-in-marathi/)
 
- [कर्बोदके (Carbohydrates) – माहिती](https://www.majhimauli.com/karbodake-carbohydrates-information-in-marathi/)
 
- [परिसंस्था (Ecosystem) म्हणजे काय?](https://www.majhimauli.com/parisanstha-ecosystem-information-in-marathi/)
 
- [शारीरिक शिक्षण – महत्त्व आणि उद्दिष्टे](https://www.majhimauli.com/physical-education-information-in-marathi/)





## वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)



**प्रश्न: अंडाशय म्हणजे काय आणि ते कुठे असते?**


उत्तर: ज्या ग्रंथीमध्ये स्त्रीबीजे (अंड) उत्पन्न होतात तिला अंडाशय म्हणतात. स्त्रीच्या उदरगुहेत म्हणजे ओटीपोटात उजव्या व डाव्या बाजूला प्रत्येकी एक अशी दोन अंडाशये असतात.


**प्रश्न: अंडाशयाचा आकार व मोजमाप किती असते?**


उत्तर: अंडाशयाचा आकार बदामासारखा फुगीर व लांबटगोल असतो. प्रत्येक अंडाशयाची लांबी सुमारे ३ सेंमी., रुंदी १.५ सेंमी. आणि जाडी १ सेंमी. असते.


**प्रश्न: अंडमोचन म्हणजे काय?**


उत्तर: अंडपुटकात परिपक्व झालेलं अंड अंडाशयाच्या बाह्यस्तराचा भेद करून बाहेर पडतं, या प्रक्रियेला अंडमोचन म्हणतात. त्यानंतर ते फॅलोपी नलिकेच्या झालरयुक्त टोकातून गर्भाशयाकडे जातं.


**प्रश्न: अंडाशयात कोणती संप्रेरके तयार होतात?**


उत्तर: अंडाशयात इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन ही संप्रेरके तयार होतात. जननेंद्रियांची वाढ, ऋतुचक्राचे नियंत्रण, लैंगिक गौणलक्षणे, स्तनांची वाढ आणि गर्भाचे पोषण ही कार्ये त्यांच्यामुळे होतात.


**प्रश्न: पीतपिंड म्हणजे काय?**


उत्तर: अंड बाहेर पडल्यानंतर अंडपुटकाच्या उरलेल्या भागापासून जो पिंड तयार होतो त्याला पीतपिंड म्हणतात. गर्भधारणेच्या सुरुवातीच्या टप्प्यासाठी आवश्यक संप्रेरके तो पुरवतो.


**प्रश्न: रजोनिवृत्तीनंतर अंडाशयाचे काय होते?**


उत्तर: रजोनिवृत्तीनंतर अंडनिर्मिती थांबते आणि अंडाशयाचा आकार हळूहळू लहान होत जातो.