सोनम वांगचुक उपोषण: “२० जुलैपर्यंत जिवंत राहीन, नाहीतर भूत बनून परत येईन” – ७ मागण्या अन् ४२ वर्षांपूर्वीचा इंदिरा गांधी कनेक्शन

नवी दिल्ली, १७ जुलै २०२६: प्रसिद्ध शिक्षणतज्ज्ञ आणि पर्यावरण कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांचे दिल्लीतील जंतर-मंतर येथील आमरण उपोषण आज २० व्या दिवशीही सुरूच आहे. डॉक्टरांनी त्यांच्या प्रकृतीबाबत गंभीर इशारा दिला असतानाही वांगचुक आपल्या मागण्यांवर ठाम आहेत. “मी काहीही झाले तरी २० जुलैपर्यंत जिवंत राहीन. जर तुम्ही आला नाहीत आणि २० जुलैचे आंदोलन यशस्वी झाले नाही, तर मी भूत बनून परत येईन,” असे भावनिक पण मिश्किल उद्गार त्यांनी समर्थकांसमोर काढले आणि संपूर्ण देशाचे लक्ष पुन्हा एकदा या आंदोलनाकडे वेधले गेले.

सोनम वांगचुक यांचे उपोषण नेमके कशासाठी? या आहेत ७ प्रमुख मागण्या

अनेकांना वाटते की हे आंदोलन फक्त शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्यासाठी आहे. पण वांगचुक यांच्या मागण्या त्याहून खूप मोठ्या आहेत. पेपरफुटी आणि परीक्षा गैरव्यवस्थेविरोधात विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी त्यांनी खालील मागण्या केल्या आहेत:

प्रकृती खालावली; २४ तासांत आणखी ३५० ग्रॅम वजन घटले

वांगचुक यांची वैद्यकीय देखरेख करणाऱ्या डॉक्टरांच्या पथकाने जारी केलेल्या आरोग्य बुलेटिननुसार, गेल्या २४ तासांत त्यांचे वजन आणखी ३५० ग्रॅमने घटले असून आतापर्यंत एकूण सुमारे ९.५ किलो वजन कमी झाले आहे. दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या आदेशानंतर ते वैद्यकीय निगराणीखाली आहेत.

प्रकृती खालावत असतानाही वांगचुक म्हणाले, “मी बाहेरून कमजोर आहे, पण आतून खूप मजबूत आहे. २० जुलैसाठी आपल्याला याच ऊर्जेची गरज आहे, जेव्हा आपण संसदेपर्यंत शांततापूर्ण मार्च काढू.”

२० जुलैला संसद मार्च – पावसाळी अधिवेशनाच्या पहिल्याच दिवशी शक्तिप्रदर्शन

२० जुलै रोजी संसदेचे पावसाळी अधिवेशन सुरू होत आहे. याच दिवशी कॉकरोच जनता पार्टीने (CJP) संसदेपर्यंत शांततापूर्ण मार्चची घोषणा केली आहे. वांगचुक यांनी किमान २० जुलैपर्यंत उपोषण सुरू ठेवण्याचा निर्धार जाहीर केला आहे. त्यामुळे अधिवेशनाच्या पहिल्याच दिवशी दिल्लीत मोठे शक्तिप्रदर्शन होण्याची शक्यता आहे.

सोनिया गांधींच्या हस्तक्षेपानंतर काँग्रेसची भूमिका बदलली

आतापर्यंत या आंदोलनापासून अंतर राखणाऱ्या काँग्रेसने अखेर मौन सोडले आहे. पक्षाच्या संसदीय दलाच्या अध्यक्षा सोनिया गांधी यांच्या अध्यक्षतेखाली गुरुवारी झालेल्या बैठकीनंतर काँग्रेसची भूमिका बदलल्याचे बोलले जात आहे. या बैठकीला मल्लिकार्जुन खर्गे आणि राहुल गांधीही उपस्थित होते.

शुक्रवारी काँग्रेस खासदार व प्रवक्ते पवन खेडा यांनी जंतर-मंतरवर जाऊन वांगचुक यांची भेट घेतली आणि प्रकृतीच्या कारणास्तव उपोषण मागे घेण्याची विनंती केली. सरचिटणीस के. सी. वेणुगोपाल यांनीही धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याची मागणी काँग्रेस करत असल्याचे स्पष्ट केले. याआधी आम आदमी पार्टीचे अरविंद केजरीवाल, समाजवादी पार्टीच्या डिंपल यादव आणि तृणमूलच्या ममता बॅनर्जी यांनी आंदोलनाला पाठिंबा दिला होता.

४२ वर्षांपूर्वीचा योगायोग: इंदिरा गांधींनी लेहला जाऊन सोडवले होते वांगचुक यांच्या वडिलांचे उपोषण!

या आंदोलनामुळे एक ऐतिहासिक घटना पुन्हा चर्चेत आली आहे. १९८४ मध्ये सोनम वांगचुक यांचे वडील सोनम वांग्याल यांनी लडाखमधील समुदायांना अनुसूचित जमातीचा (ST) दर्जा मिळावा म्हणून पाच दिवसांचे उपोषण केले होते. तेव्हाच्या पंतप्रधान इंदिरा गांधी स्वतः लेहला गेल्या आणि मागणी पूर्ण करण्याचे आश्वासन देऊन त्यांनी वांग्याल यांचे उपोषण सोडवले होते. पुढे १९८९ मध्ये राष्ट्रपतींच्या आदेशाने लडाखमधील ८ समुदायांना ST दर्जा मिळाला.

४२ वर्षांनंतर त्याच नेत्याचा मुलगा उपोषणाला बसला असताना सोनिया गांधींनी याच घटनेची आठवण करून दिल्याचे सांगितले जाते. “इंदिरा गांधींनी १९८४ मध्ये हेच केले होते. सरकारची पहिली जबाबदारी संवाद साधणे आहे,” असे पवन खेडा म्हणाले.

कोण होते सोनम वांग्याल?

• १९५७ ते १९६७ – जम्मू-काश्मीरमध्ये विधान परिषद सदस्य (MLC)
• १९६७ आणि १९७२ – काँग्रेसकडून आमदार (MLA)
• १९७५ – जम्मू-काश्मीर सरकारमध्ये कॅबिनेट मंत्री
• १९८४ – लडाखसाठी ST दर्जाच्या मागणीसाठी ५ दिवसांचे उपोषण
• १९९८ – निधन

सोनम वांगचुक कोण आहेत?

सोनम वांगचुक हे लडाखमधील प्रसिद्ध शिक्षणतज्ज्ञ, संशोधक आणि पर्यावरण कार्यकर्ते आहेत. ‘थ्री इडियट्स’ चित्रपटातील रँचो हे पात्र त्यांच्या जीवनावरून प्रेरित असल्याचे मानले जाते. शिक्षण क्षेत्रातील नाविन्यपूर्ण कार्य, सोलर स्कूल आणि ‘आइस स्तूप’ या जलसंधारण तंत्रासाठी ते जगभर ओळखले जातात. लडाखला विशेष दर्जा मिळावा यासाठीच्या आंदोलनामुळे त्यांनी अलीकडेच सहा महिने तुरुंगवासही भोगला आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

सोनम वांगचुक यांचे उपोषण कधीपासून सुरू आहे?

दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे त्यांचे आमरण उपोषण सुरू असून १७ जुलै २०२६ रोजी त्याचा २० वा दिवस होता.

सोनम वांगचुक यांच्या प्रमुख मागण्या कोणत्या?

शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांचा राजीनामा, NTA बरखास्ती, वैधानिक राष्ट्रीय परीक्षण आयोग, परीक्षा एजन्सींचे CAG ऑडिट, निश्चित परीक्षा वेळापत्रक, विद्यार्थ्यांसाठी कल्याण निधी आणि पेपरफुटीवर संसदेत श्वेतपत्रिका.

२० जुलैला काय होणार आहे?

संसदेच्या पावसाळी अधिवेशनाच्या पहिल्या दिवशी कॉकरोच जनता पार्टीने संसदेपर्यंत शांततापूर्ण मार्चची घोषणा केली आहे. वांगचुक यांनी किमान तोपर्यंत उपोषण सुरू ठेवण्याचे जाहीर केले आहे.

इंदिरा गांधी आणि वांगचुक कुटुंबाचा काय संबंध आहे?

१९८४ मध्ये वांगचुक यांचे वडील सोनम वांग्याल यांनी लडाखसाठी ST दर्जाच्या मागणीसाठी उपोषण केले होते. तेव्हा पंतप्रधान इंदिरा गांधी स्वतः लेहला जाऊन त्यांचे उपोषण सोडवले होते.

वांगचुक यांची प्रकृती कशी आहे?

त्यांचे वजन एकूण ९.५ किलोने घटून ५६.५५ किलो झाले आहे. डॉक्टरांनी प्रकृती गंभीर होत असल्याचा इशारा दिला असून ते दिल्ली उच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार वैद्यकीय निगराणीखाली आहेत.

टीप: ही बातमी दैनिक भास्कर, एबीपी लाइव्ह आणि लाइव्ह हिंदुस्तान यांच्या वृत्तांवर आधारित आहे. ताज्या घडामोडींसाठी आमच्याशी जोडलेले राहा.