ट्यूलिप – एका दृष्टिक्षेपात
वनस्पतीची रचना – नेमकेपणाने
ट्यूलिपचं खोड सर्वसाधारणपणे ६० सेंमी उंच असतं, पण काही बुटक्या प्रकारांत ते जेमतेम ७ सेंमीच वाढतं. खोडाला फांद्या नसतात आणि तळाला दोन किंवा अधिक चिवट, लांब-अरुंद अथवा अंडाकृती पाने असतात. पेल्याच्या किंवा घंटेच्या आकाराचं फूल प्रत्येक खोडाच्या टोकाला एकच येतं — हीच ट्यूलिपची ओळख.
- 🔴 फुलांचे प्रकार: एकेरी आणि दुहेरी. एकेरी प्रकारात तीन संदले व तीन प्रदले सारख्याच रंगाची असतात.
- 🔵 केसरदले: सहा.
- 🟢 किंजमंडल: संयुक्त — तीन किंजदलांचे मिळून बनलेले; किंजल्काला तीन शाखा असतात.
- 🟠 फळ: बोंडात तीन कप्पे आणि त्यांत पुष्कळ चपटी बीजे.
- 🟣 जमीन: मध्यम प्रकारच्या, चांगल्या निचऱ्याच्या जमिनीत वाढ उत्तम होते.
तुर्कस्तानातून युरोपात – आणि नंतर वेड
बागेत लावण्याच्या ट्यूलिपची पहिली आयात तुर्कस्तानातून सोळाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात झाली आणि इंग्लंड व हॉलंडमध्ये त्याला झटपट लोकप्रियता मिळाली. पुढे त्याचे महत्त्व इतके वाढले की भरभराटीत असलेला एक दारू गाळण्याचा कारखाना ‘ट्यूलपे ब्रासेरी’ या प्रकारच्या एका कंदाच्या मोबदल्यात विकला गेला. १६३० च्या सुमारास इंग्लंडमध्ये एका कंदाची किंमत १०० ते १७० पौंडांच्या दरम्यान होती, आणि ‘सेम्पेर ऑगस्टस’ या प्रकारच्या एका कंदाची किंमत डॉलरच्या हिशेबात ५,२०० डॉलर होती असा उल्लेख आढळतो.
वनस्पतींना व्हायरसजन्य रोग झाले की कमी-अधिक नुकसान होतं — हा सर्वसाधारण नियम. ट्यूलिपमध्ये मात्र उलटं घडलं. व्हायरसमुळे फुलात विविध रंगांच्या छटा निर्माण होतात, वनस्पतीचं कोणतंही नुकसान होत नाही, आणि अशा छटादार फुलांच्या कंदांना बाजारात प्रचंड मागणी असते. म्हणजे जे इतरत्र आजार होते, ते ट्यूलिपच्या बाजारात दुर्मिळ सौंदर्याचं प्रमाणपत्र ठरलं.
आजची व्यापारी लागवड
आज ट्यूलिपच्या लागवडीत हॉलंड सर्वांत पुढे आहे; तिथे बागेतील ट्यूलिप फार मोठ्या प्रमाणावर घेतली जाते. त्याशिवाय बेल्जियम, इंग्लंड, वायव्य अमेरिका आणि ब्रिटिश कोलंबिया या भागांतही कंदांची व्यापारी लागवड होते. भारतात काश्मीर आणि काही थंड हवेच्या ठिकाणी शोभेच्या बागांमध्ये ट्यूलिप लावली जाते.
- 🔴 बहर लांबवण्याची युक्ती: हळव्या व गरव्या प्रकारांची एकत्र लागवड केल्यास फुलांचा बहर सुमारे दोन महिने टिकतो.
- 🔵 कंदांची निगा: कंद जमिनीत पुष्कळ वर्षे टिकू शकतात, पण दोन-तीन वर्षांपेक्षा जास्त काळ तसे ठेवले जात नाहीत.
- 🟢 साठवण: ते खणून, साफ करून पुढील लागवडीसाठी थंड जागी ठेवतात.
- 🟠 शोभेचं मूल्य: ट्यूलिपा वंशातील वनस्पतींची फुलं आकर्षक व शोभिवंत असल्याने ती उद्यानरचनेत आवडीने वापरली जातात.
Tulip is the common name for any plant of the genus Tulipa, which contains about 160 species found wild from Italy to Japan. The familiar garden tulip is Tulipa gesneriana, of which some 4,000 forms have been described through centuries of selection.
The stem is usually about 60 cm tall (only 7 cm in dwarf forms), unbranched, with two or more long narrow or ovate leaves at the base and a single cup- or bell-shaped flower at the tip. Tulips are propagated from bulbs, not seed, and grow best in well-drained soil.
Tulips reached Europe from Turkey in the late 16th century and became so valuable that a working distillery was once exchanged for a single bulb. Curiously, viral infection does not harm the plant but produces the streaked colour patterns that made certain bulbs the most sought-after of all. Holland remains the largest commercial grower.
ट्यूलिपबद्दल वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
