अब्दुल कलाम – एका दृष्टिक्षेपात
रामेश्वरमहून मद्रासपर्यंत
पाच भावंडांपैकी सर्वांत लहान असलेल्या कलाम यांचं बालपण गरिबीत गेलं, पण शिक्षणाची वाट त्यांनी सोडली नाही. मद्रास इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमधून वैमानिक अभियांत्रिकीची पदवी घेतल्यावर १९५८ मध्ये ते डीआरडीओत दाखल झाले आणि १९६९ मध्ये इस्रोत गेले. तिथे त्यांच्यावर एसएलव्ही-III या प्रकल्पाच्या संचालकपदाची जबाबदारी आली — भारतात आरेखन आणि उत्पादित होणारं हे पहिलं उपग्रह प्रक्षेपण वाहन.
एसएलव्ही-III ने १९८० मध्ये रोहिणी हा उपग्रह पृथ्वीच्या जवळच्या कक्षेत यशस्वीपणे सोडला आणि भारताचा अंतराळ कार्यक्रम पहिल्यांदा आंतरराष्ट्रीय पातळीवर गणला जाऊ लागला. पुढे ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण वाहनासह (PSLV) प्रक्षेपण-तंत्रज्ञानाच्या विकासावर कलाम यांनी इस्रोत देखरेख ठेवली.
क्षेपणास्त्रांचा कार्यक्रम आणि पोखरण
- 🔴 १९८२: डीआरडीओत पुन्हा दाखल झाल्यावर एकात्मिक मार्गदर्शित क्षेपणास्त्र विकास कार्यक्रमाची योजना आखली.
- 🔵 १९८९: भारताचे पहिले मध्यम-श्रेणीचे बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र अग्नि प्रथम प्रक्षेपित — यात एसएलव्ही-III चे पैलू वापरले गेले.
- 🟢 पृथ्वी: पृष्ठभागावरून पृष्ठभागावर मारा करणारे सामरिक क्षेपणास्त्र हे दुसरे मोठे यश.
- 🟠 १९९२–९९: संरक्षणमंत्र्यांचे वैज्ञानिक सल्लागार; १९९९–२००१: कॅबिनेट मंत्रिपदाचा दर्जा घेऊन सरकारचे प्रमुख वैज्ञानिक सल्लागार.
- 🟣 १९९८: राजस्थानातील पोखरण चाचणी रेंजवर झालेल्या पोखरण-२ मालिकेतील पाच अणुचाचण्यांच्या मुख्य समन्वयकांपैकी एक — यामुळे भारत अणुशक्ती म्हणून मजबूत झाला.
टेक्नॉलॉजी व्हिजन २०२० – आकडे नाही, दिशा
१९९८ मध्ये कलाम यांनी टेक्नॉलॉजी व्हिजन-२०२० ही देशव्यापी योजना पुढे आणली. वीस वर्षांत भारताला कमी विकसित समाजातून विकसित समाजात नेण्यासाठीची ती एक मार्गिका आहे, असं त्यांनी त्याचं वर्णन केलं. कृषी उत्पादकता वाढवणं, आर्थिक विकासाचं साधन म्हणून तंत्रज्ञानावर भर देणं, आणि आरोग्यसेवा व शिक्षणाची उपलब्धता वाढवणं — या तीन गोष्टी त्या योजनेच्या केंद्रस्थानी होत्या.
राष्ट्रपतिपद आणि त्यानंतरचं खरं काम
निवडणुकीत माजी क्रांतिकारी नेत्या कॅप्टन लक्ष्मी सेहगल यांचा पराभव करून जुलै २००२ मध्ये ते भारताचे ११ वे राष्ट्रपती झाले. लोकांशी असलेल्या जवळिकीमुळे त्यांना ‘लोकांचे राष्ट्रपती’ म्हटलं गेलं. कार्यकाळ संपल्यावर ते नागरी जीवनात परतले, पण थांबले नाहीत — अनेक विद्यापीठांत व्याख्याता म्हणून काम केलं, इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंटच्या अनेक संस्थांमध्ये अभ्यागत प्राध्यापक आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ स्पेस सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी (तिरुवनंतपुरम) चे संस्थापक कुलगुरू म्हणून जबाबदारी घेतली. तरुणांना भेटणं, त्यांच्याशी संवाद साधणं आणि प्रेरणा देणं हे त्यांचं वैयक्तिक ध्येयच बनलं.
विंग्ज ऑफ फायर (१९९९) हे त्यांचं आत्मचरित्र मराठीत अग्निपंख या नावाने आलं; इग्नाइटेड माइंड्स (२००२) आणि बालसाहित्यातील इटर्नल क्वेस्ट ही इतर पुस्तकं. त्यांच्या सन्मानार्थ अनेक रस्ते, इमारती आणि संस्थांना त्यांचं नाव दिलं गेलं. २०१५ मध्ये ओडिशातील व्हीलर बेटाचं नाव अब्दुल कलाम बेट झालं, आणि २०१७ मध्ये आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकात आढळलेल्या जीवाणूच्या नव्या प्रजातीला सोलिबॅसिलस कलामी हे नाव मिळालं. महाराष्ट्रात त्यांचा जन्मदिवस वाचन प्रेरणा दिन म्हणून साजरा होतो.
Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam (15 October 1931 – 27 July 2015) was an Indian scientist who played a leading role in the country’s missile and nuclear programmes and served as the 11th President of India from 2002 to 2007. He was popularly called the Missile Man and the People’s President.
Born in Rameswaram, Tamil Nadu, the youngest of five children, he studied aeronautical engineering at the Madras Institute of Technology, joined DRDO in 1958 and ISRO in 1969, where he was project director of SLV-III, India’s first indigenously designed satellite launch vehicle. It placed the Rohini satellite in orbit in 1980.
Back at DRDO from 1982 he planned the Integrated Guided Missile Development Programme, producing Agni and Prithvi, and in 1998 was a chief coordinator of the Pokhran-II tests. He received the Padma Bhushan (1981), Padma Vibhushan (1990) and Bharat Ratna (1997), and died of cardiac arrest while lecturing at IIM Shillong.
अब्दुल कलाम यांच्याबद्दल वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
